Czego dowiesz się z artykułu?
Okres okołoporodowy to wymagający czas, w którego emocjonalny krajobraz naturalnie wpisany jest lęk. Niepokój to naturalna reakcja na to, co nowe, nieznane i niepewne, a ciąża i początki macierzyństwa to czas pełen dynamicznych zmian. Problem pojawia się wtedy, kiedy intensywność odczuwanego lęku staje się na tyle duża, że zaczyna znacząco utrudniać codzienne funkcjonowanie.
Co to jest tokofobia?
Tokofobia (pochodząca od greckiego słowa tokos – poród) jest specyficzną formą lęku w okresie okołoporodowym, która koncentruje się wokół aktu porodu oraz jego potencjalnych konsekwencji dla mamy i dziecka. Stanowi ona część szerszego pojęcia lęku związanego z ciążą, który może obejmować różnorodne obawy dotyczące okresu okołoporodowego – takie jak niepokój związany z samym porodem, własnymi kompetencjami rodzicielskimi czy przyszłym zdrowiem maluszka. Zakłada się, że około 80% kobiet w ciąży doświadcza umiarkowanego lęku przed porodem, a 6–10% przyszłych mam doświadcza go w bardzo nasilonej formie.
Jakie są rodzaje tokofobii?
W psychologii i psychiatrii wyróżnia się trzy główne postacie tego zaburzenia:
- Tokofobia pierwotna – może pojawić się na długo przed pierwszą ciążą. Charakteryzuje się nie tylko występowaniem silnego lęku przed porodem i bólem porodowym, ale również częstym współwystępowaniem objawów depresyjnych.
Tokofobia wtórna – występuje po traumatycznym doświadczeniu poprzedniego porodu. Może współwystępować z objawami zespołu stresu pourazowego (PTSD) lub objawami depresji poporodowej, która nie została wcześniej rozpoznana i poddana odpowiedniemu leczeniu.
Tokofobia współwystępująca z depresją w czasie ciąży – jest wtedy traktowana przez specjalistów jako jeden z bezpośrednich objawów rozwijających się zaburzeń depresyjnych.
Jakie są przyczyny tokofobii?
Badania naukowe wskazują na szereg cech osobowościowych oraz czynników zewnętrznych powiązanych z występowaniem tego zaburzenia. Do najważniejszych należą:
zwiększona ogólna skłonność do lęku,
obniżona tolerancja na ból oraz silny lęk przed bólem fizycznym,
brak wystarczającego wsparcia społecznego i partnerskiego,
ciąża nieplanowana,
doświadczenie przemocy seksualnej w przeszłości.
Szczególnie nasilonego lęku przed porodem doświadczają przyszłe mamy oczekujące swojego pierwszego dziecka oraz kobiety w ciąży, których wcześniejszy poród zakończył się nagłym zabiegiem operacyjnym lub użyciem próżnociągu położniczego.
Jakie są objawy tokofobii?
Pewien poziom obaw związanych z porodem jest całkowicie naturalny i doświadcza go większość przyszłych mam. Trudno przecież oczekiwać absolutnego spokoju wobec wydarzenia, którego przebieg jest nieprzewidywalny i które wiąże się z silnym wysiłkiem oraz bólem.
O tokofobii mówimy jednak wtedy, gdy lęk staje się bardzo nasilony, uporczywy i zaczyna paraliżować codzienne życie.
Objawy tokofobii mogą obejmować:
uporczywe, stale powracające myśli dotyczące porodu,
katastroficzne wyobrażenia dotyczące własnej śmierci, śmierci dziecka lub wystąpienia poważnych komplikacji podczas porodu,
silny lęk (a nawet ataki paniki) pojawiający się podczas rozmów o porodzie, w trakcie wizyt lekarskich czy podczas przygotowań do narodzin dziecka,
unikanie jakichkolwiek informacji o porodzie lub przeciwnie – nadmierne, obsesyjne poszukiwanie informacji i wielokrotne sprawdzanie medycznych scenariuszy,
przewlekłe problemy ze snem spowodowane ciągłym zamartwianiem się,
somatyczne objawy lęku, takie jak utrzymujące się napięcie mięśniowe, duszności, kołatanie serca czy silne bóle głowy,
silna potrzeba zakończenia ciąży poprzez cesarskie cięcie, wynikająca wyłącznie z chęci uniknięcia porodu drogami natury.
Warto rozważyć konsultację z psychologiem, psychoterapeutą lub lekarzem psychiatrą, jeśli lęk przed porodem zajmuje znaczną część Waszego dnia. Im wcześniej otrzymacie profesjonalne wsparcie, tym większa szansa na zmniejszenie nasilenia objawów i bardziej satysfakcjonujące doświadczenie porodu.
Czy tokofobia jest wskazaniem do CC?
Tak. Zaburzenia lękowe, do których należy lęk przed porodem jako fobia specyficzna, są oficjalnie uznawane za pozapołożnicze, psychiatryczne wskazanie do elektywnego (planowego) cięcia cesarskiego.
Jak uzyskać zaświadczenie o cesarskim cięciu z powodu tokofobii?
Aby uzyskać taki dokument, przyszła mama musi umówić się na konsultację psychiatryczną. Podczas wizyty lekarz oceni stopień nasilenia doświadczanego lęku i wystawi odpowiednie zaświadczenie, które stanowi dla lekarza ginekologa podstawę do umówienia planowanego cięcia cesarskiego. Decyzja o kwalifikacji jest zawsze podejmowana indywidualnie i zależy od stanu psychicznego kobiety. Co ważne – takiego zaświadczenia nie może wystawić psycholog ani psychoterapeuta. Musi to być lekarz psychiatra.
Konsekwencje nieleczonego lęku
Kobiety doświadczające wysokiego poziomu lęku przed porodem częściej opisują sam poród jako doświadczenie trudne, przytłaczające lub traumatyczne. Co za tym idzie, tokofobia jest jednym z głównych czynników ryzyka rozwoju objawów zespołu stresu pourazowego (PTSD) po narodzinach dziecka. Silny lęk wiąże się również z większym prawdopodobieństwem interwencji medycznych, co wynika z większej potrzeby farmakologicznego łagodzenia bólu.
Ponadto nieleczona tokofobia może znacząco wpływać na ogólny dobrostan kobiety w ciąży, utrudniając jej adaptację do macierzyństwa, wpływając na sposób przeżywania ciąży oraz na rozwój wczesnej więzi z dzieckiem.
Nie bez znaczenia pozostaje również wpływ lęku przed porodem na kolejne decyzje dotyczące powiększenia rodziny.
Jak walczyć z tokofobią?
Rekomendowaną formą wsparcia przy lęku przed porodem o łagodnym i umiarkowanym nasileniu jest rzetelna psychoedukacja. Obejmuje ona zdobywanie sprawdzonej wiedzy o przebiegu porodu i procedurach medycznych, przygotowanie indywidualnego planu porodu czy naukę technik wspierających radzenie sobie z bólem (np. w szkole rodzenia).
W leczeniu rozwiniętej tokofobii rekomenduje się przede wszystkim:
psychoterapię w nurcie poznawczo–behawioralnym (CBT),
terapię akceptacji i zaangażowania (ACT),
interwencje oparte na uważności (mindfulness).
Z kolei w przypadku tokofobii wtórnej kluczowe znaczenie ma psychoterapeutyczne przepracowanie i zaopiekowanie wcześniejszych, traumatycznych doświadczeń porodowych. Leczenie farmakologiczne jest najczęściej wdrażane jedynie w sytuacji współwystępowania lęku przed porodem z innymi rozwiniętymi zaburzeniami psychicznymi – na przykład z głęboką depresją lub PTSD.
Wiele kobiet obawia się, że skoro boją się porodu bardziej niż inne przyszłe mamy, to coś jest z nimi nie tak. Tymczasem tokofobia to realna trudność, która może dotknąć każdą kobietę – niezależnie od jej wieku, liczby wcześniejszych porodów czy stopnia ogólnego przygotowania. Warto wiedzieć, że istnieją skuteczne formy wsparcia, które pomagają zmniejszyć intensywność odczuwanego lęku i odzyskać utracone poczucie bezpieczeństwa. Nie musicie mierzyć się z tym sami.
Od redakcji Halo Brzuszek
Jeśli odczuwacie przytłaczający lęk przed porodem, zmagacie się z przewlekłym stresem lub chcecie psychicznie przygotować się na nadchodzące zmiany, warto skorzystać ze wsparcia doświadczonej specjalistki. Pomocy udzieli Wam mgr Barbara Maciejewska, psycholożka, psychoterapeutka poznawczo–behawioralna w trakcie szkolenia oraz autorka powyższego tekstu, która na co dzień specjalizuje się w obszarze psychoterapii okołoporodowej. Więcej informacji oraz możliwość zapisów na konsultacje znajdziecie tutaj.
Zapraszamy na nasze eventy stacjonarne, podczas których wspólnie oswajamy lęki. Wierzymy, że rzetelna, profesjonalna wiedza przekazywana przez ekspertów w bezpiecznej atmosferze to najlepszy sposób, aby odzyskać poczucie kontroli i osiągnąć upragniony spokój.
